DOLAR 8,4024
EURO 10,1905
ALTIN 503,56
BIST 1.454
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 23°C
Gök Gürültülü
İstanbul
23°C
Gök Gürültülü
Sal 22°C
Çar 24°C
Per 24°C
Cum 24°C

Tarih sayfalarından iki şarkı bir şiir

20.05.2021
A+
A-
HABER MERKEZİ – Yazar-araştırmacı Uğur Dursun Adsız, 1800’lü yıllardan bugüne bilinmeyen Mîr Bedirhan’ın Osmanlı’ya karşı direnişi ile Kürtçe Berîtî türünde seslendirilen iki şarkı ve Şeyh Ubeydullah Nehri’yi eleştiren bir şiire ulaştı. 
 
Kürt tarihi üzerine araştırmalar yapan yazar Uğur Dursun Adsız, 1880’de bestelenen ve şimdiye kadar bilinmeyen Mîr Bedirhan’ı anlatan iki şarkı ile aynı yıl Kiril alfabesiyle yazılan Şeyh Ubeydullah Nehri’yi eleştiren bir şiire ulaştı. Her iki şarkıyı seslendiren Ermeni olan Vagharshak Shahinian, 1889 yılında Van’da dünyaya geldi, 1910’da Amerika’ya göç etmek zorunda kaldı. Bir süre Amerika’da yaşayan Shahinian, daha sonra Ermenistan’a dönerek, Osmanlı Devleti’ne karşı savaştı. Shahinian, savaş sonrası bin 100 askerin komutanlığını yaptı. Bir süre sonra tekrar Amerika’ya dönen Shahinian, 1976 yılında yaşamını yitirdi.  
 
Shahinian’ın Van’da olduğu yıllarda dengbêjlerden duyarak seslendirdiği her iki şarkı, 1950 yılında oğlu tarafından kayıt altına alındı. Shahinian’ın seslendirdiği her iki şarkı, yakın zamanda Ermenilerle ilgili araştırmaların yer aldığı Houshamadyan’da (www.houshamadyan.org) yayınlanacak. 
 
TÜRKÇE ŞARKI 
 
Shahinian’ın Türkçe seslendirdiği şarkı, Botan Miri Bedirhan Bey ile Osman Nuri Paşa arasındaki savaşı anlatıyor. Balkanlara birçok kez saldırı düzenleyen Osmanlı Devleti’nin rütbeli askerlerinden Osman Nuri Paşa, 1847’de Botan Miri Bedirhan Bey’e saldırır. Osman Nuri, bu süreçte kimi Kürt mirlerini yanına çekmesiyle Mir Bedirhan’ı zor durumda bırakır. Ewrex Kalesi’ne geçen Mir Bedirhan ile Osman Nuri arasında 3 gün boyunca savaş sürer. Mir Bedirhan’ın Osmanlı’ya karşı direnişini anlatan şarkının sözleri şöyle: 
 
 
“Bedirhan Bey dedi hey kapı kapı
Sonra seni çağırttırırım way lı mın babo
Çok dara düşsem Han Mahmut şimdi de gelir
O da bu yerlerin bir kehremanî
 
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy
 
Amaneeyyyy Osman Paşa dedi hey şaşkın ahmak
Dört yanını keserim yoksul kaçamak
Devletten emir olunmuş
Seniii seniii seniii buyurttururum şehir İstanbulî
 
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy
 
Amaneeyyy Bedirhan Bey dedi 
Galibe şaşkın ne cesaret ile bu dağları aştın
Ancak geldin kendin tuzağa düştün
Her ne hal olsa koyu vermem yakaniiii
 
Rin na na ninay Rin na na ninay 
Rin na na ninay Rin na na ninay 
Amaneeyyy Osman Paşa dedi
O topları kurun hazır cem olun alesta durun
Marş ettiğince zurnayı vurun
Varsın çalınsın Alî- Osmanî
 
Rin na na ninay Rin na na ninay 
Rin na na ninay Rin na na ninay”
 
BERÎTÎ ŞARKISI 
 
Uğur Dursun Adsız, Shahinian’ın seslendirdiği Berîtî adlı Kürtçe şarkıyı, Kürt araştırmacı Seyda Goyan’a yorumlattı. Goyan, şarkıyı şöyle yorumladı: “Şarkı eski bir makamla seslendiriliyor. Bu makamda iki grup karşılıklı seslendiriyor. Yıllar önce çocuklar bu şarkı eşliğinde oyun oynardı. Maalesef eskiden söylenen birçok şarkı günümüzde unutuldu. Bu şarkı türünü Berîtî olarak adlandırıyoruz. Bu şarkı türünde anlamı olmayan bazı tekerlemeler de yer alıyor.”
 
 
Berîtî şarkısının sözleri ise şöyle: 
 
Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pozê min poz bi çî poz bi yek
Yekemin yek nav botan
Duyemîn du Cizir Began
Sêyemîn sê payîzan
Dommer vatooo  dommer vatooo
 
Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pozê min poz bi çî poz bi yek
Yekemin yek nav botan
Duyemîn du Cizir Began
Sêyemîn sê payîzan
Çaremîn çar parekan
Dommer vatooo  dommer vatooo
 
Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pêncemîn pênc nav botan
Çaremîn çar parekan
Sêyemîn sê payîzan
Dommer gartooo 
dommer gartooo
 
Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pozê min poz bi çî poz bi yek
Pêncemîn bêjna botan
Şaşamîn şaşê temam
Heftêmîn heftê heftan
Dommer vatooooo  dommer vatooo
 
Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pozê min poz bi çî poz bi heft
Heftemîn heftê heftan
Şaşêmîn şaşê temam
Pêncemîn bêjna botan
Çaremîn çar parekan
Sêyemîn sê payîzan
Duyemîn Cizîr Began
Yekemin yek nav botan
Dommer vatooo  dommer vatooo”
 
ŞEYH UBEYDULLAH NEHRİ ŞİİRİ
 
Adsız’ın araştırmaları sonucu ulaştığı Şeyh Ubeydullah Nehri’yi eleştiren, bir Rus tarafından Kiril alfabesiyle yazılan şiir, 22 Haziran 1882’de editörlüğünü David Geoprgeviç Eristavi’nin yaptığı Rusya’da yayın yapan Kavkaz gazetesinde yayınlandı. Şiiri latinize eden Adsız, her bir mısrasını yazar Letif Bruki’ye yorumlattı. Rakamla belirtilen mısralar orjinali, karşılığında latinize hali, bir alt sırasında ise Bruki’nin yorumlarına yer verilen şiir şöyle: 
 
“ŞÊX UBEYDULLAH
 
1.Мёджлисъ гута: шёйхи гаша,   Meclis gotê; şêx î gaşa 
(Meclise gotin şêx ne raste)
 
2.Сэреху бистйча шаша,             Serê xwe bistiça şaşa
Bistiça Serê xwe weke 
 
3.Рёгъ у сёмбиль ва бетраша,                    Rû û simbil va bet raşa
Seqqel u smela xwe teraş ke (hilde)
 
4.Льдюньяи бебитъ тамаша,       Li dûnyayi bebit tamaşa
Dineda bibi bekenok bo temaşe
 
5. Жберъ эскёри шахъ у паша,       Ji ber eskerî şax û paşa 
Leşkerê şax û paşa êrîş kirin, meşiyan (pêşda)
 
 6. Эскери ханъ у хвендкари;       Esker î xan û xwendekar î
Leşkerên xan ê xwînxwaran
 
7. Лесёръ шёйхи топанъ бари,        Li ser şêx î topan bar î
Ser şêx ra topan barî (ca baran)
 
8. Льшейхи бу рёшу, тари,                        Li şeyx î bu reş û tar î
Rast e
 
9. Шейхъ шами дюнья бибари.           Şeyx şam î dinya bibar î
Şamî ye şexra dinya bibarî (tengbû; kinge merzel seva miriyan dikolin, teda cel ra şamî dibejin, cinaze datanîn û ser dar davejin û he xullî dikin )
 
10. Шейху, ту на саръ-аскари,                       Şeyx, tu na serasker î
Şeyxî, ne ser leşkerî (komutanî)
 
11.Нэ сэрхёнги, не шеркяри,           Ne serxeng î ne şerkiyar î
Ne serxengi (albay), ne şervani 
 
12. Нэпъ мирйдо би маеари,            Nep mûrîdo bî mayar î
Ne mrîdî  maî ari (necar î, acizî )
 
12.Нэпъ сопиа, хуэли псари.             Nep sof î xweyelî pisarî
Ne sofi yi, xulli seri
 
13. Нэ бёги у на амэльмэнди,                           Ne beg î û ne amelmend î
Ne begî, yenî ne ji xudan karek emelî (xudan senet, karmend, tuccar)
 
14. На  меддури, на эфёнди!               Ne mûdûr î ne efend î
raste
 
15. Кэсъ низанидъ, шейхъ, ту чэнди               Kes nizanîd şeyx tu çend î
Tu tu çend – tu kiyi?
 
16. Та кэркири некшабенди                            Ta kerkîr î nekşabend î
Te tarikata nekşabend î kerkiri (kuşti)
 
17. ту на хуендкари у на хани              Tu ne xwendekar î û na xan î
Rast e
 
18. ту на шиарафи рахмани                                Tu ne şerîf î  raxman î
Raste (tu ne insane şerîf î  û dil tehmî)
 
19. Ту дэйвани, ту   шейтани                 Tu deyvan î tu şeytan î
Tu dinî(divane, rihe kera cinna ketiye), tu şeytan î (ne mirove xerî)
 
20. Та кэркйръ гинда инснаи…                                Ta kerkîr ginda insan î
Te mirova te ra gundeki kuşt”
 
MA / Kadri Esen
 

Haber/Fotoğraf: Mezopotamya Ajansı

YORUMLAR

Bir Cevap Yazın

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.